Fiscus houdt wederom stukken achter bij de rechter

De inspecteur is wettelijk verplicht alle op de zaak betrekking hebbende stukken aan het dossier toe te voegen. Dit gaat vaker mis dan het zou moeten. Al langere tijd vragen wij aandacht voor dit onderwerp, zo ook bij RTL in 2023. Onlangs zagen we weer zo’n geval: de Hoge Raad maakt er gelukkig korte metten mee.

De belastingplichtige in deze casus dreef in 2013–2015 een onderneming in het fokken en verkopen van hondenpups. Na een RIEC-onderzoek naar een familielid werden in 2016 diverse onderzoeken gestart naar de belastingplichtige RIEC’s zijn samenwerkingsverbanden van onder meer bestuursorganen, politie, het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst; soms sluit ook de NVWA aan. Betrokkenen weten meestal niet dat zij onderwerp zijn van onderzoek. Op basis van signalen kunnen personen of bedrijven als ‘ondermijnend’ worden bestempeld en intensief worden aangepakt zonder dat zij hierover worden geïnformeerd. De werkwijze is weinig transparant en vindt grotendeels achter gesloten deuren plaats, waardoor procedurele waarborgen van artikel 6 EVRM vaak ontbreken.

De inspecteur vroeg de gegevens uit deze onderzoeken op bij de NVWA en de FIOD. Op basis van deze informatie concludeerde de inspecteur dat de belastingplichtige niet de vereiste aangiften had gedaan, waarna navorderingsaanslagen en naheffingsaanslagen volgden.

Het RIEC-onderzoek vormde de basis voor fiscale correcties. De belastingplichtige wilde inzage in de RIEC-stukken en stelde dat deze onder artikel 8:42 Awb vallen.
Belastingambtenaren, die ook als opsporingsambtenaren betrokken waren, verklaarden dat zij de stukken niet hadden gezien. Het hof oordeelde daarop dat deze niet tot de processtukken behoorden. Die motivering is onvoldoende: het gaat om de inspecteur als bestuursorgaan, niet de inspecteur als persoon. Dat inspecteur A de stukken niet gezien heeft, betekent niet dat inspecteur B ze ook niet gezien heeft. Als de Belastingdienst via het RIEC toegang had tot de RIEC-stukken, dan had het hof dit moeten onderzoeken.

In cassatie bleek via een Woo-procedure dat de Belastingdienst het hof onjuist had geïnformeerd: de RIEC-stukken waren wél in bezit. Het ministerie van Financiën erkende dat het stukken in de zin van artikel 8:42 Awb betrof.
De Hoge Raad casseerde: de stukken zijn relevant voor het geschil. Het handelen van de inspecteur werd als ernstig onzorgvuldig aangemerkt, wat leidde tot een proceskostenvergoeding van €15.000. De zaak is verwezen naar Hof Arnhem-Leeuwarden.

Klachten over het achterhouden van stukken zijn niet nieuw. Onderzoek van de Inspectie belastingen, douane en toeslagen laat zien dat in complexe zaken regelmatig onvolledige dossiers worden aangeleverd en dat dit geen incident is.
De Belastingdienst stelt het tegendeel, maar deze zaak laat zien dat de rechter onjuist kan zijn geïnformeerd. Dit vraagt om een kritischere houding: bij aanwijzingen dat stukken binnen de dienst rouleren, mag ten behoeve van de rechtsbescherming wat minder het ‘blauwe ogen’-criterium worden gehanteerd. Dat heb ik ook opgemerkt in mijn annotatie bij dit arrest in NL Fiscaal (zie bijlage).

Een volledige inzage is het startpunt van een eerlijke procedure. Meer weten? Lees dit document of neem gerust contact met ons op.