Hoge Raad: omkering en verzwaring van de bewijslast geldt voor de gehele belastingaanslag

Op 9 oktober 2026 heeft de Hoge Raad een belangwekkend arrest gewezen over de reikwijdte van de omkering en verzwaring van de bewijslast. Na een eerder arrest is onduidelijkheid ontstaan over de vraag of deze sanctie geldt ten aanzien van de gehele belastingaanslag of dat deze uitsluitend geldt ten aanzien van het onderdeel van de belastingaanslag waarvoor de vereiste aangifte niet gedaan is. Met dit arrest heeft de Hoge Raad hier duidelijkheid over verschaft.
Sanctie van omkering en verzwaring van de bewijslast
Aan de belanghebbende in deze zaak was een navorderingsaanslag vennootschapsbelasting opgelegd. Hierin had de fiscus een drietal correcties opgelegd. Eén van deze drie correcties werd niet betwist door de belanghebbende. De Hoge Raad komt tot de conclusie dat de vereiste aangifte niet is gedaan, als gevolg waarvan de bewijslast omgekeerd en verzwaard dient te worden in de zin van artikel 25, lid 3, dan wel artikel 27e, lid 1, AWR.
Partiële omkering en verzwaring van de bewijslast?
Naar aanleiding van het zogenoemde ‘trustvraag-arrest’ ontstond in de praktijk de gedachte dat de Hoge Raad een partiële omkering en verzwaring van de bewijslast accepteerde. In dat arrest had de belastingplichtige ten onrechte een vraag in de aangifte niet beantwoord. De Hoge Raad oordeelde vervolgens dat de sanctie niet van toepassing was op de geschilpunten waarvoor het antwoord op de niet-ingevulde vraag niet van belang kon zijn.
Volgens velen had de Hoge Raad hiermee een partiële omkering en verzwaring van de bewijslast geïntroduceerd. Zo concludeerde A-G Koopman bijvoorbeeld in zijn conclusie bij het arrest van 9 oktober 2026 ook dat een redelijke wetstoepassing met zich mee zou brengen dat de bewijslast slechts omgekeerd zou moeten worden ten aanzien van de onderdelen van de aanslag die foutief zijn. Als voorbeeld noemt Koopman een IB-ondernemer die privé-uitgaven tot zijn bedrijfslasten heeft gerekend. Dit zou volgens hem niet moeten leiden tot omkering en verzwaring van de bewijslast ten aanzien van bijvoorbeeld de belastbare inkomsten uit eigen woning, maar uitsluitend voor de winst uit onderneming.
Oordeel van de Hoge Raad
Belanghebbende in dit arrest stelde zich op het standpunt dat de sanctie van omkering en verzwaring van de bewijslast slechts gold ten aanzien van de niet-betwiste correctie. Voor de overige twee doorgevoerde correcties zouden de normale bewijsregels moeten gelden, op grond waarvan het aan de belastinginspecteur is om de correctie aannemelijk te maken.
De Hoge Raad ging hier niet in mee: in alle gevallen waarin geconcludeerd kan worden dat de vereiste aangifte niet is gedaan, brengt dit met zich mee dat op de belanghebbende een verzwaarde bewijslast rust met betrekking tot de gehele aanslag. Dit is alleen anders als de vereiste aangifte ontbreekt doordat een vraag in het aangiftebiljet niet of onjuist is beantwoord. In zo’n geval kan de omkering wel beperkt blijven tot geschilpunten waarvoor het antwoord op die vraag relevant is. Hiermee komt de Hoge Raad dus tot een andere slotsom dan de A-G en worden duidelijke kaders geschetst voor de reikwijdte van de omkering en verzwaring van de bewijslast.
Gevolgen voor de praktijk
Dat dit arrest in de praktijk grote gevolgen met zich mee kan brengen, werd in deze casus direct duidelijk. Het feit dat de belanghebbende een correctie van € 250.000 niet betwistte, bracht met zich mee dat vaststond dat de vereiste aangifte niet gedaan was. Dit heeft er vervolgens toe geleid dat de bewijslast ten aanzien van de gehele aanslag, met een belastbaar bedrag van ruim € 2,1 miljoen, werd omgekeerd en verzwaard.
¹ HR 9 oktober 2026, ECLI:NL:HR:2026:1484.
² PHR 31 januari 2025, ECLI:NL:PHR:2025:200.
Vragen?
Wordt u door de Belastingdienst geconfronteerd met de sanctie van omkering en verzwaring van de bewijslast of heeft u vragen over de reikwijdte van deze sanctie? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek.
Wordt u door de Belastingdienst geconfronteerd?
Onze advocaten schakelen snel en zijn direct bereikbaar.
Lorenzo Wever


